ಕೂಫಾ; ಯೂಫ್ರೇಟಿಸ್ ತೀರದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಗರ
Mikdad Kuntooru
ಕೂಫಾ; ಯೂಫ್ರೇಟಿಸ್ ತೀರದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಗರ
ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ತಂತ್ರಪ್ರಧಾನ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಇರಾಕ್‌ನ ಕೂಫಾ. ಫುರಾತ್ (ಯೂಫ್ರೇಟಿಸ್) ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ-ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ದ್ವಿತೀಯ ಖಲೀಫರಾದ ಉಮರುಲ್ ಫಾರೂಖ್ (ರ) ಅವರ ಆಡಳಿತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ನಗರವು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಲೋಕದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆದಿತು. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೇನಾ ಶಿಬಿರವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೂಫಾ, ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಅರೇಬಿಯಾ ಉಪಖಂಡದಿಂದ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಸಂದೇಶ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತವು ಇರಾಕ್, ಪರ್ಷಿಯಾ ಮುಂತಾದ ವಿಶಾಲ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಅಡಿಪಾಯ ಒದಗಿಸಿದ ನಗರವೇ ಕೂಫಾ. ಖಲೀಫ ಉಮರ್ (ರ) ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ನಗರವು ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕೋಟೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗಮಭೂಮಿಯಾಗಿಯೂ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮದೀನಾದ ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸುಲಭ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವದ ವಿಶ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಲೋಕದ ಹೃದಯಸ್ಪಂದನವಾಗಿದ್ದ ಕೂಫಾ, ಆಡಳಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವದ ಆಂತರಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕನೇ ಖಲೀಫರಾದ ಅಲಿ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ತಾಲಿಬ್ (ರ) ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕೂಫಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಈ ನಗರವು ತನ್ನ ವೈಭವದ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವದ ಜೊತೆಗೆ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಈ ನಗರವು ದಾರಿತೋರಿಸಿತು.
ಇಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೂಫಾ, ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಿಂತನೆ, ಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಈ ನಗರವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಅದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿಸಿವೆ.
ನಗರದ ಉದಯ ಮತ್ತು ನಗರ ಯೋಜನೆ
ಕ್ರಿ.ಶ. 638ರಲ್ಲಿ (ಹಿಜ್ರಿ 17) ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೂಫಾ ನಗರವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇನೆ ಸಾಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಖಾದಿಸಿಯ್ಯಾ ಯುದ್ಧದ ವಿಜಯದ ನಂತರವೇ ಇಂತಹ ಒಂದು ಹೊಸ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಆಲೋಚನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಹಳೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಮದಾಇನ್ (ಕ್ಟೆಸಿಫೋನ್) ಪ್ರದೇಶದ ಹವಾಮಾನವು ಸೂಕ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೈನಿಕರ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಖಲೀಫ ಉಮರ್ (ರ) ಅವರು, ಒಂಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಮದೀನದೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು.
ಖಲೀಫರ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಬಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ ಸಅದ್ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ವಕ್ಕಾಸ್ (ರ) ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಭೂಮಿಯ ಹುಡುಕಾಟ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅವರು ಯೂಫ್ರೇಟಿಸ್ (ಫುರಾತ್) ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಮಿಶ್ರಿತ ಸುಂದರ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶವೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಅರಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು “ಕೂಫಾ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಶತ್ರುಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೂಫಾ ಹೊಸ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನಗರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
ಕೂಫಾದ ನಗರ ಯೋಜನೆ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಮಹಾನಗರ ನಿರ್ಮಾಣ
ಕೂಫಾ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಅದ್ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ವಕ್ಕಾಸ್ (ರ) ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರ ಹಾಗೂ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ನಗರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (Urban Planning) ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದು ಅರೇಬಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಆಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭವ್ಯ ಮಸೀದಿಯಾದ ಮಸ್ಜಿದುಲ್ ಕೂಫಾವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಖಜಾನೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ದಾರುಲ್ ಇಮಾರಾ (ಗವರ್ನರ್ ಅರಮನೆ)ಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.
ಈ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ನಗರದ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ಅರವತ್ತು ಮುಳಂ ಅಗಲದ ವಿಶಾಲ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಿಂದ ಶಾಖೆಗಳಂತೆ ಅನೇಕ ಉಪರಸ್ತೆಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ರೀತಿಯ ಯೋಜನೆಯು ನಗರ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿತು.
ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಅರಬ್ ಕುಲಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಕುಲಕ್ಕೂ ವಾಸಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ “ಅರ್ಬಾಅ್” (Quarters)ಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರು ಖರ್ಜೂರದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಖರ್ಜೂರದ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡ ಸಂಭವಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು.
ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಸಅದ್ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ವಕ್ಕಾಸ್ (ರ) ಅವರು ಖಲೀಫ ಉಮರ್ (ರ) ಅವರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಕೋರಿದರು. ಜನರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಆಡಂಬರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇರಬಾರದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಖಲೀಫರು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೆಗೆ ಮೂರು ಕೊಠಡಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಾರದು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು.
ಇದಾದ ನಂತರ ಮಣ್ಣು, ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೂಫಾದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಮನೆಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೇನಾ ಶಿಬಿರವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಕೂಫಾ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ವಾಸಿಸುವ, ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಮಹಾನಗರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ಅದ್ಭುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಅದರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಸುಸಂಘಟಿತ ನಗರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಅಲಿ (ರ) ಅವರ ರಾಜಧಾನಿ: ಕೂಫಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವ
ಕೂಫಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸುವರ್ಣಯುಗ ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಉತ್ತುಂಗವು ನಾಲ್ಕನೇ ಖಲೀಫರಾದ ಅಲಿ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ತಾಲಿಬ್ (ರ) ಅವರ ಆಡಳಿತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 656ರಲ್ಲಿ (ಹಿಜ್ರಿ 36) ಅವರು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾದಿಯ ನಗರವಾದ ಮದೀನಾದಿಂದ ಇರಾಕ್‌ನ ಕೂಫಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಭೌಗೋಳಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ತಿರುವಾಗಿತ್ತು. ಮದೀನೆಯಿಗಿಂತ ವಿಶಾಲವೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಮೃದ್ಧವೂ ಆಗಿದ್ದ ಕೂಫಾ, ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಅವರು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದರು.
ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಲೋಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೂಫಾವೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಖಲೀಫ ಅಲಿ (ರ) ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸಿರಿಯಾ, ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಹಿಜಾಝ್ (ಅರೇಬಿಯಾ) ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಗಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕೂಫಾದ ಸ್ಥಾನವು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಮದೀನೆಯಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಕೂಫಾದಿಂದ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಫಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ನಗರವಾಗಿರದೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೃದಯಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.
ಅಲಿ (ರ) ಅವರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಕೂಫಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಬಿಗಳು, ಕವಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಪಂಡಿತರು ಖಲೀಫರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕೂಫಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಗರವು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಖಲೀಫ ಅಲಿ (ರ) ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೂಫಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿಯೇ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಸರಳ ಜೀವನಶೈಲಿ, ನ್ಯಾಯಪ್ರಿಯ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದ್ಧತೆಗಳು ಕೂಫಾವನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು.
ಆದರೆ ಇದೇ ನಗರವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಜಮಲ್ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸಿಫ್ಫೀನ್ ಯುದ್ಧ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘಟನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕೂಫಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ, ತೀವ್ರವಾದ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಖವಾರಿಜ್ ಚಳವಳಿಯ ಉದಯವೂ ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. 661ರಲ್ಲಿ (ಹಿಜ್ರಿ 40) ಕೂಫಾದ ಮಹಾ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಖಲೀಫ ಅಲಿ (ರ) ಅವರನ್ನು ಅಬ್ದುರ್ ರಹ್ಮಾನ್ ಇಬ್ನು ಮುಲ್ಜಂ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಆ ಗಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು ಶಹೀದರಾದರು. ಈ ದುಃಖಕರ ಘಟನೆ ಕೂಫಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ನಗರ ಎಂಬ ಗೌರವವು ಕೂಫಾಗೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಉಳಿಯಲಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕೂಫಿ ಲಿಪಿಯ ಉದಯ
ಕೂಫಾ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜ್ಞಾನಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ (ಸ) ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಬಿ ಹಾಗೂ ಖುರ್‌ಆನ್ ಪಂಡಿತರಾದ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಇಬ್ನು ಮಸ್ಊದ್ (ರ) ಅವರನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ಖಲೀಫ ಉಮರ್ (ರ) ಅವರು ಕೂಫಾದ ಜನರಿಗೆ ದೀನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ನೇಮಿಸಿದಾಗ ಈ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಳವಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಚಾಲನೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇಬ್ನು ಮಸ್ಊದ್ (ರ) ಅವರ ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಹೊಸ ಅಲೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು.
ಖುರ್‌ಆನ್ ಪಠಣ, ಹದೀಸ್ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ (ಫಿಖ್) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಫಾ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯಾಶಾಖೆಯನ್ನು — “ಕೂಫಾ ಶಾಲೆ” (School of Kufa) — ರೂಪಿಸಿತು. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಮಾಮರಾದ ಇಮಾಮ್ ಅಬೂ ಹನೀಫಾ (ರ) ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹನಫೀ ಫಿಖ್ ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಈ ಕೂಫಾದ ಜ್ಞಾನಮಯ ವಾತಾವರಣವೇ ಪೋಷಕವಾಯಿತು.
ಅರಬಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಫಾದ ಪಾತ್ರ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೂಫಾ ಮತ್ತು ಅದರ ನೆರೆನಗರವಾದ ಬಸರಾ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳ ರೂಪಿಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅರಬಿ ಭಾಷೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪದರಚನೆ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳು ಉಂಟಾಗದಂತೆ ನಿಖರವಾದ ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೂಫಾದ ಪಂಡಿತರು ಅಪಾರ ಶ್ರಮವಹಿಸಿದರು.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಲ್-ಕಿಸಾಈ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ “ಕೂಫನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಮರ್” ಅರಬಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಅಧ್ಯಯನದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸುಲೇಖನ (Calligraphy) ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಫಾ ಅಜರಾಮರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಲೋಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಲಿಪಿಶೈಲಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ “ಕೂಫಿಕ್ ಲಿಪಿ” (Kufic Script) ಈ ನಗರದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅರಬಿ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನೇರರೇಖೆಯ ಹಾಗೂ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ಶೈಲಿ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ಆರಂಭಿಕ ಖುರ್‌ಆನ್ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಹಾಗೂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಕೂಫಿಕ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಸೀದಿಗಳ ಗೋಡೆಗಳು, ಮಿಹ್ರಾಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಖುರ್‌ಆನ್ ವಚನಗಳು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೆರುಗು ನೀಡಿದವು.
ಆದರೆ ಕೂಫಾದ ಜ್ಞಾನ ಕ್ರಾಂತಿ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಜಾಬಿರ್ ಇಬ್ನು ಹಯ್ಯಾನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದು ಕೂಡ ಕೂಫಾದಲ್ಲೇ ಆಗಿತ್ತು.
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜ್ಞಾನಶಾಖೆಗಳ ಸಂಗಮಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೂಫಾ, ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಕಾನೂನು, ಭಾಷೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಈ ನಗರವು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಮಸ್ಜಿದುಲ್ ಕೂಫಾ: ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅದ್ಭುತ
ಮಸ್ಜಿದುಲ್ ಕೂಫಾ (Grand Mosque of Kufa) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೂಫಾ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಡನೆ, ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಬಿಯಾದ ಸಅದ್ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ವಕ್ಕಾಸ್ (ರ) ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಸೇರಿ ನಮಾಝ್ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಕಮಾನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಈ ಮಸೀದಿ ಇಂದಿಗೂ ಇರಾಕ್‌ನ ನಜಫ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತಲೆಎತ್ತಿ ನಿಂತಿದೆ.
ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಈ ಮಸೀದಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರದೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಖಲೀಫರಾದ ಅಲಿ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ತಾಲಿಬ್ (ರ) ಅವರು ಕೂಫಾವನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಈ ಮಸೀದಿಯ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರು ಹಾಗೂ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಅನೇಕ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಈ ಮಸೀದಿಯ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 661ರಲ್ಲಿ ರಮಝಾನ್ ತಿಂಗಳ ಒಂದು ಮುಂಜಾನೆ ನಮಾಝ್ ವೇಳೆ, ಇದೇ ಮಸೀದಿಯ ಮಿಹ್ರಾಬ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕ್ರೂರ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಗಾಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಖಲೀಫ ಅಲಿ (ರ) ಅವರು ಶಹೀದರಾದರು. ಅವರ ರಕ್ತದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಂಡ ಆ ಸ್ಥಳವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಭರಿತ ಹಾಗೂ ಸ್ಮರಣೀಯ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಗೌರವದಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.
ಮಸ್ಜಿದುಲ್ ಕೂಫಾ ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಮಾರಕವಲ್ಲ; ಅದು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಆರಂಭಿಕ ಯುಗದ ಹೋರಾಟಗಳು, ತ್ಯಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಸಹ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಮಸೀದಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವನತಿ
ಉಮಯ್ಯದ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೂಫಾ ನಗರವು ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಹೋರಾಟಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಖಲೀಫಾ ಅಲಿ (ರ) ಅವರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಸಿರಿಯಾದ ಉಮಯ್ಯದ್ ಆಡಳಿತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಫಾದ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ದಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಉಮಯ್ಯದ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಕೂಫಾದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ತವ್ವಾಬೀನ್ (The Penitents) ಚಳವಳಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ತಾರ್ ಅಲ್-ಸಖಫಿಯವರ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಈ ನಗರದ ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟದ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದವು.
ಕೂಫಾದಲ್ಲಿನ ಈ ದಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಉಮಯ್ಯದ್ ಆಡಳಿತವು ಇರಾಕ್‌ನ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಕ್ರೂರನಾದ ಹಜ್ಜಾಜ್ ಬಿನ್ ಯೂಸುಫ್‌ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಅವನ ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ದಮನಕಾರಿ ನೀತಿಗಳು ಕೂಫಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಂದವು. ನಗರದ ಜನರ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಜ್ಜಾಜ್ ಕಠಿಣ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿದನು. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೂಫಾದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ‘ವಾಸಿತ್’ (Wasit) ಎಂಬ ಹೊಸ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ತನ್ನ ಸೈನಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಕೂಫಾ ನಗರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಂಕು ಕವಿಯತೊಡಗಿತು.
ನಂತರ ಉಮಯ್ಯದ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಫಾ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಲೀಫರಾದ ಅಬುಲ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅಸ್-ಸಫ್ಫಾಹ್ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಬಂದ ಅಲ್-ಮನ್ಸೂರ್ ಅವರಿಗೆ ಕೂಫಾದ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಂಡಾಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೂಫಾಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಖಲೀಫ ಅಲ್-ಮನ್ಸೂರ್ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 762ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಟೈಗ್ರಿಸ್ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು.
ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ಕೂಫಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಗ್ಗತೊಡಗಿದರೂ, ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ಕರಾಮತಿಗಳ (Qarmatians) ದಾಳಿಗಳು ನಗರದ ಭೌತಿಕ ರಚನೆಗೆ ಭಾರೀ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಜನರು ಹೊಸ ನಗರಗಳತ್ತ ವಲಸೆ ಹೋಗತೊಡಗಿದ ಪರಿಣಾಮ ಕೂಫಾದ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಡುಗಿಸಿದ್ದ ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಗರವಾಗಿ ಕೂಫಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವನತಿ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಇಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವಾದ ಕೂಫಾ ಇರಾಕ್‌ನ ನಜಫ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಾಲದ ಪ್ರವಾಹ, ಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದರ ಹಳೆಯ ವೈಭವದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೂಫಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆತ್ಮವು ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವ ಮಸ್ಜಿದುಲ್ ಕೂಫಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ದಾರುಲ್ ಇಮಾರಾದ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಸಹ ಸಂದರ್ಶಕರ ಮನದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಫಿಖ್), ಅರಬಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೂಫಾ ನೀಡಿರುವ ಅಪೂರ್ವ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು ಅನುಸರಿಸುವ ಹನಫಿ ಫಿಖ್ ಪರಂಪರೆಯ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ. ಅರಬಿ ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೂಪರಚನೆ ನೀಡಿದ ‘ಕೂಫನ್ ಶಾಲೆ’ ಹಾಗೂ ಕುರ್‌ಆನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಶೈಲಿಯ ‘ಕೂಫಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ’ ಇಂದಿಗೂ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಗರವು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕು ಎಂದಿಗೂ ಮಂಕಾಗಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ಮಹಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕೂಫಾ, ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಾಂತಿಗಳು, ಜ್ಞಾನ ಸಂವಾದಗಳು ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹುತಾತ್ಮರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಈ ನೆಲವು ಇತಿಹಾಸದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಪಾಠಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಯೂಫ್ರೇಟಿಸ್ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ನಗರವು, ಮಾನವೀಯತೆ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವು ಹೇಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕೂಫಾ, ತನ್ನ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ಮಾನವ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವೈಭವದಿಂದ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.ಈ ಭಾಗವು ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನದ ಸಮಾಪನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
