ಅಬ್ಬಾಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಉದಯ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪತನ
Ajvad Ujire
ಅಮವಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಅನ್ನು ಪತನಗೊಳಿಸಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಆಡಳಿತ ವಂಶವೇ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತ. ಪ್ರವಾದಿ (ಸ) ಅವರ ಪಿತೃವ್ಯರಾದ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಬಿನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಮುತ್ತಲಿಬ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇವರು ಅಬ್ಬಾಸಿಗಳು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಅಬುಲ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅಸ್ಸಫ್ಫಾಹ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಬಿನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇದರ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೇ ಪ್ರಥಮ ಆಡಳಿತಗಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅಮವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಬಲ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅನೇಕ ಜನರ ರಕ್ತವನ್ನು ಹರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಸ್ಸಫ್ಫಾಹ್ (ರಕ್ತ ಹರಿಸುವವನು) ಎಂಬ ಉಪನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 749ರ ನವೆಂಬರ್ 28ರಂದು ಅಬುಲ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಕೂಫಾದ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಖಲೀಫರಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತರಾದಾಗ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷ ಖುರಾಸಾನಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಮರ್ವ್ ನಗರವನ್ನು ಅಬೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಿಲಾಫತ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಸುಗಮವಾಯಿತು. ನಂತರ ಕೂಫಾವೂ ಅಬ್ಬಾಸಿಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅಬುಲ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಆಡಳಿತದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದರು. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಿದ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷವೇ ಅಮವಿಗಳ ಆಡಳಿತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಡಮಸ್ಕಸ್ ಕೂಡ ಅಬ್ಬಾಸಿಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಇದರಿಂದ ಅಬ್ಬಾಸಿಗಳ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಭದ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಮವಿಗಳ ಪತನಕ್ಕೆ ವೇಗ ದೊರೆಯಿತು.
ಸುಮಾರು ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 749ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಆಡಳಿತ 1258ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬಗ್ದಾದ್ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರೂ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 37 ಖಲೀಫರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ಬಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತ ಪತನಗೊಂಡ ನಂತರವೂ ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಮ್ಲೂಕ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1517ರಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಕೂಡ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.
ಅಬೂ ಜಾಫರ್ ಅಲ್-ಮನ್ಸೂರ್ (ಕ್ರಿ.ಶ. 754–775), ಅಲ್-ಮಹ್ದಿ (775–785), ಮೂಸಾ ಅಲ್-ಹಾದಿ (785–786), ಹಾರೂನ್ ಅಲ್-ರಶೀದ್ (786–809), ಅಲ್-ಅಮೀನ್ (809–813), ಅಲ್-ಮಅ್ಮೂನ್ (813–833), ಅಲ್-ಮುಅ್ತಸಿಮ್ (833–842), ಅಲ್-ವಾಸಿಖ್ (842–847) ಮತ್ತು ಅಲ್-ಮುತವಕ್ಕಿಲ್ (847–861) ಮುಂತಾದವರು ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಖಲೀಫರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಅಬೂ ಜಾಫರ್ ಅಲ್-ಮನ್ಸೂರ್ ಮತ್ತು ಹಾರೂನ್ ಅಲ್-ರಶೀದ್ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಗ್ದಾದ್ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಮನ್ಸೂರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೋಕದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರೂನ್ ಅಲ್-ರಶೀದ್ ಕೂಡ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಖಲೀಫರೇ ಪರಮಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಆಡಳಿತದ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು. ಸೈನ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅಮೀರ್‌ಗೆ, ಆಂತರಿಕ ಆಡಳಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಝೀರ್‌ಗೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಖಾಝಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವೆಲ್ಲದರ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರ ಖಲೀಫರಲ್ಲಿಯೇ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಖಲೀಫರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಇವರು ಬಹಳ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಖಲೀಫರ ನಂತರ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದವರು ವಝೀರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಖಲೀಫರ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅವರ ಮೇಲಿತ್ತು.
ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ಆಡಳಿತದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಝಕಾತ್‌ನಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ತೋಟಗಳು, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಝಕಾತ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ ಹಾಗೂ ಖಲೀಫರ ಅಂಗರಕ್ಷಕರು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಖಲೀಫ ಮುಆವಿಯ (ರ) ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ದೊರೆತಿತ್ತು. ಹಾರೂನ್ ಅಲ್-ರಶೀದ್ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು.
ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಖಾಝಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಖಲೀಫ ಅಥವಾ ವಝೀರ್ ಖಾಝಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸಲು ಅವರ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರಿಗೇ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅನಾಥರು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವುದು, ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಪಾಲನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಶುಕ್ರವಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಿಗೆ ನೇತೃತ್ವ ನೀಡುವುದು ಖಾಝಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಖಲೀಫ ಮಅ್ಮೂನ್ ಖಾಝಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿತಿಂಗಳು ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ದಿರ್ಹಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಸೈನ್ಯ ಅಬ್ಬಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಅವರ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರೋಮನ್ನರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದಾತಿದಳ ಮತ್ತು ಅಶ್ವದಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವೊಂದು ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಆಡಳಿತದ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸೈನ್ಯ ಬಹಳ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಂತಿಮ ಕಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ಅದರ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸತೊಡಗಿತು.
ಆಡಳಿತದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಅಮವಿಗಳಂತೆಯೇ ಅಬ್ಬಾಸಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು 24 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
1. ಮಗ್ರೆಬ್
2. ಈಜಿಪ್ಟ್
3. ಸಿರಿಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನ್
4. ಹಿಜಾಝ್
5. ಯಮನ್
6. ಬಹ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ಓಮನ್
7. ಇರಾಕ್
8. ಜಝೀರಾ
9. ಅಜರ್‌ಬೈಜಾನ್
10. ಅಲ್-ಜಿಬಾಲ್
11. ಖೂಝಿಸ್ತಾನ್
12. ಬಾರಿಸ್
13. ಕಿರ್ಮಾನ್
14. ಮಕ್ರಾನ್
15. ಸಿಜಿಸ್ತಾನ್
16. ಖೂಹಿಸ್ತಾನ್
17. ಖೂಮಿಸ್
18. ತಬರಿಸ್ತಾನ್
19. ಜುರ್ಜಾನ್
20. ಅರ್ಮೇನಿಯಾ
21. ಖುರಾಸಾನ್
22. ಖ್ವಾರಿಜ್ಮ್
23. ಅಲ್-ಸುಘ್ದ್
24. ಟರ್ಕಿಯ ಫರ್ಗಾನಾ ಮತ್ತು ಅಲ್-ಶಾಶ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು.
ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತದ ಅಂತಿಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವದ ವಲಯ ಕುಗ್ಗತೊಡಗಿತು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯೂ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಡಳಿತವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಿಲಾಫತ್ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಗೊಂದಲಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡವು. ಇರಾನಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ತುರ್ಕರ ನಡುವೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಘರ್ಷಗಳೂ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1180ರಿಂದ 1225ರವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಖಲೀಫ ನಾಸಿರ್, ಕಳೆದುಹೋದ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1258ರಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಹಲಾಕು ಖಾನ್ ಬಗ್ದಾದ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಆಡಳಿತಗಾರರ ನೈತಿಕ ಅಧಃಪತನ, ಸುಖಲೋಲುಪತೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಅಬ್ಬಾಸಿ ಆಡಳಿತದ ಪತನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.
