ಬಾಗ್ದಾದ್: ಟೈಗ್ರಿಸ್ ನದಿ ತೀರದ ಜ್ಞಾನದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ಬಾಗ್ದಾದ್: ಟೈಗ್ರಿಸ್ ನದಿ ತೀರದ ಜ್ಞಾನದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಗರವು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಅಮರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಬಾಗ್ದಾದ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೇ ಯಾವಾಗಲೂ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ವಿಶ್ವದ ಮೆದುಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಮಹಾನಗರವು, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಉಜ್ವಲ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೃದಯಬಡಿತವಾಗಿ ಬಾಗ್ದಾದ್ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಎಂಟು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತೇ ಎದುರುನೋಡುವ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ನಗರವಾಗಿ ಅದು ಬದಲಾಯಿತು.
ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಲೀಫಾ ಅಬು ಜಾಫರ್ ಅಲ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅವರ ದೀರ್ಘದೃಷ್ಟಿಯೇ ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಟೈಗ್ರಿಸ್ (ದಜ್ಲಾ) ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅವರು ಪರ್ಷಿಯನ್-ಅರೇಬಿಯನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಮೂಲಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ಈ ನಗರದ ಸುತ್ತ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದರೊಳಗಿನ ಬೀದಿಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿರಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಪೂರಕವಾದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಲೀಫರು ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದರು.ವಿದ್ಯೆಯ ಮೇಲಿನ ಅದಮ್ಯ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿಸಿತು. ಹಾರೂನ್ ಅಲ್ ರಶೀದ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ ಮಾಮುನ್ ಅಂತಹ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ನಗರವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನುವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 'ಬೈತುಲ್ ಹಿಕ್ಮಾ' ಎಂಬ ಜ್ಞಾನದ ಮಂದಿರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನವು ಅರೇಬಿಕ್ಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಾಗ, ವಿಶ್ವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನವು ಬಾಗ್ದಾದ್ಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ತರುವ ಮೂಲಕ, ಬಾಗ್ದಾದ್ ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.
*ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮಹಾದ್ಭುತ*
ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 762ರಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಲೀಫ ಅಬೂ ಜಾಫರ್ ಅಲ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ್ದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಒಂದು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ. 'ಮದೀನತುಸ್ಸಲಾಮ್' ಅಥವಾ ಶಾಂತಿಯ ನಗರ ಎಂದು ಅವರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಟೈಗ್ರಿಸ್ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಗರ ಯೋಜನಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಾಣದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇದರ ನೀಲನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶತ್ರುಗಳ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಆಂತರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ನಗರದ ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದ್ದವು. ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಆಳವಾದ ಕಂದಕಗಳನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಾನ್ಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಒಂದರೊಳಗೊಂದು ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿದ್ದ ಈ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳಿದ್ದವು.
ನಗರದ ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬೃಹತ್ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕೂಫಾ, ಬಸ್ರಾ, ಶಾಮ್ (ಸಿರಿಯಾ) ಮತ್ತು ಖುರಾಸಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯುವ ಈ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಅಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ದ್ವಾರಗಳು ನಗರದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬರುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.ನಗರದ ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲೂ ಖಲೀಫ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದರು. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಲೀಫರ ಭವ್ಯ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ಇತ್ತು. ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ತೆರೆದ ಜಾಗವನ್ನು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹಾಗೂ ಆರಾಧನಾಲಯದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ನೇರ ರಸ್ತೆಗಳು ನಗರವನ್ನು ನಿಖರವಾದ ವಲಯಗಳಾಗಿ (Sectors) ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದವು. ಈ ರಸ್ತೆಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಯೋಜಿತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬೈತುಲ್ ಹಿಕ್ಮಾ: ವಿಶ್ವದ ಜ್ಞಾನದ ಮನೆ
ಬಾಗ್ದಾದ್ನ ನಿಜವಾದ ವೈಭವವು ಅದರ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಐಷಾರಾಮಿ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಆ ನಗರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ (ಮಿದುಳು) ಮಾಡಿದ ಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿತ್ತು.
ಅಬ್ಬಾಸಿ ಖಲೀಫ ಹಾರೂನ್ ಅಲ್-ರಶೀದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ಖಲೀಫ ಅಲ್-ಮಾಮುನ್ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ 'ಬೈತುಲ್ ಹಿಕ್ಮಾ' (House of Wisdom) ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಚಿಂತಕರು ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕರನ್ನು ಬಾಗ್ದಾದ್ಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.ಅರಿವಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಜಾತಿ-ಮತ-ಭಾಷಾ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಪಂಡಿತರು ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು ಮತ್ತು ಮಾನವಕುಲದ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.ವಿಶ್ವದ ಜ್ಞಾನದ ಬಂಡಾರಗಳನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ ಬೃಹತ್ ಅನುವಾದ ಚಳುವಳಿಗೆ 'ಬೈತುಲ್ ಹಿಕ್ಮಾ' ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾರತೀಯ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಾಕ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡವು. ಪ್ಲೇಟೋ ಮತ್ತು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಡುವೆ ಸಕ್ರಿಯ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯಗಳಾದಾಗ, ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನೆರವಿನಿಂದ 'ಸಿದ್ಧಾಂತ'ದಂತಹ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅರೇಬಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಪಂಚದ ಜ್ಞಾನವು ಮರೆತುಹೋಗದಂತೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ (Renaissance) ದಾರಿದೀಪವಾಯಿತು.ಮೌಲಿಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೈತುಲ್ ಹಿಕ್ಮಾ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆಧುನಿಕ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಆಲ್ಜಿಬ್ರಾದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಲ್-ಖ್ವಾರಿಸ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ ಮಹನೀಯರು ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಚೀನಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಗದದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಬಾಗ್ದಾದ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾದವು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಪುಟಗಳಿರುವ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಬಾಗ್ದಾದ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿದವು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ನಗರವು ಓದುವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.
*ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಸಂಗಮ ಭೂಮಿ*
ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು ಬಾಗ್ದಾದ್. ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್ (ರೇಷ್ಮೆ ಹಾದಿ) ನಂತಹ ಪುರಾತನ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದ ಈ ನಗರವು, ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬರುವ ಸರಕುಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು.
ಚೀನಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಭಾರತದ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ದಂತಗಳು ಬಾಗ್ದಾದ್ನ ಜನನಿಬಿಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು. ಟೈಗ್ರಿಸ್ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೂರಾರು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿದವು. ಕೇವಲ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಬಾಗ್ದಾದ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು.ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಗರವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಿವಿಧ ವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲದೆ, ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಯಹೂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ನಗರಕ್ಕೆ ಒಂದು 'ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್' (ವಿಶ್ವಪೌರತ್ವದ) ಕಳೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಬಾಗ್ದಾದ್, ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮಹಾನಗರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಬಾಗ್ದಾದ್, ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮಹಾಸಂಗಮ ಭೂಮಿಯಾಯಿತು. ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮನ್ವಯವೇ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅನ್ನು 'ಸಾವಿರದ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಗಳ' ಅದ್ಭುತ ನಗರವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದು.ಭೌತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಆ ಕಾಲದ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಮುಂದಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಬೀದಿ ದೀಪಗಳು, ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಟೈಗ್ರಿಸ್ ನದಿಯ ಜಲಪ್ರಯಾಣಗಳು ಬಾಗ್ದಾದ್ಗೆ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳು (Hammams) ಜನರ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರೆ, ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು (Bimaristans) ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದ್ದವು. ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿದವು.
*ಚರಿತ್ರೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿದ್ದು*
ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ವದ ಜ್ಞಾನದ ಶಿಖರವಾಗಿ ಬೆಳಗಿದ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದದ್ದು ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1258 ರಲ್ಲಿ ಹುಲಾಗು ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಸೈನ್ಯವು ಬಾಗ್ದಾದ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು, ನಗರವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟದ್ದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟವೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ಜ್ಞಾನ ಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಾಶವನ್ನು. 'ಬೈತುಲ್ ಹಿಕಮ' ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಸೈನ್ಯವು ಟೈಗ್ರಿಸ್ ನದಿಗೆ ಎಸೆದರು. ಪುಸ್ತಕಗಳ ಶಾಯಿ ಬೆರೆತು ನದಿಯ ನೀರು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು ಮತ್ತು ಹತರಾದವರ ರಕ್ತದಿಂದ ಅದು ಕೆಂಪಾಯಿತು ಎಂಬ ವಿವರಣೆಗಳು ಆ ದುರಂತದ ಆಳವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೂ, ಬೆಂಕಿಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕತ್ತಿಯಾಗಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿತ್ತು ಬಾಗ್ದಾದ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜ್ಞಾನದ ಅಡಿಪಾಯ. ನಗರವು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ ಜ್ಞಾನವು ಮುಂದೆ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ರಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಬಾಗ್ದಾದಿನ ಪಂಡಿತರು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಗ್ರೀಕ್-ಅರೇಬಿಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೃತಿಗಳು ನಂತರ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅವು ಯುರೋಪಿನ ಕತ್ತಲೆ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯಾದವು.ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗ್ದಾದ್ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.
ಇಂದು ಬಾಗ್ದಾದ್ ಆಧುನಿಕ ಇರಾಕ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಗರವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಅತಿಜೀವನ (ಉಳಿವು) ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ಒಂದು ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಅದರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಭೌತಿಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನಾಶವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಕಾಲಾತೀತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಾಗ್ದಾದ್ನ ಇತಿಹಾಸವು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಹುಸೈನ್ ಎ.ಆರ್.ಅಜ್ಜಿಕಟ್ಟೆ
